Nhựa nguyên sinh và nhựa tái sinh: khác nhau thế nào, chọn loại nào?

Câu trả lời ngắn

Nhựa nguyên sinh là hạt nhựa ra thẳng từ nhà máy sản xuất hạt, chưa qua sử dụng hay gia công thành sản phẩm. Mỗi mã hạt thường có tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất ghi các thông số tham khảo.

Nhựa tái sinh là nhựa làm lại từ phế liệu: sản phẩm nhựa đã qua sử dụng, hoặc phế phẩm trong quá trình sản xuất, được thu gom, phân loại, rửa, xay và nấu chảy để tạo hạt mới.

Hai loại khác nhau chủ yếu ở nguồn gốc, độ đồng đều giữa các lô, màu sắc và khả năng truy xuất. Không có loại nào hợp với mọi trường hợp: cần chọn đúng mã vật liệu và đánh giá theo yêu cầu của từng sản phẩm — công dụng, độ bền, bề ngoài và điều kiện sử dụng.

Nhựa tái sinh đến từ đâu

Nhựa tái sinh có hai nguồn chính, và chất lượng phụ thuộc nhiều vào nguồn:

• Phế liệu sau sử dụng — chai, can, bao bì, đồ gia dụng cũ được thu gom từ bên ngoài. Nguồn này có thể lẫn nhiều loại nhựa, nhiều màu, có thể còn bám bẩn hoặc tạp chất. Chất lượng hạt làm ra phụ thuộc vào khâu phân loại và rửa kỹ đến đâu.
• Phế liệu trong sản xuất — đầu cuống, ba via, sản phẩm lỗi phát sinh ngay trong nhà máy. Nguồn này biết rõ là loại nhựa nào, mã nào, chưa qua sử dụng, nên thường sạch và đồng đều hơn. Loại này thường được gọi là nhựa xay lại.

Trên thị trường, hạt tái sinh được chia nhiều cấp theo nguồn và mức kiểm soát. Vì vậy khi nói "nhựa tái sinh" cần hỏi thêm: tái sinh từ nguồn nào, đã qua xử lý ra sao, nhà cung cấp kiểm soát chất lượng thế nào.

Khác nhau ở những điểm nào

Giải thích thêm hai điểm:

• Độ bền. Mỗi lần nhựa bị nấu chảy và chịu nhiệt, một phần chuỗi phân tử có thể bị cắt ngắn, nên hạt đã qua nhiều lần gia công có thể giòn hơn. Mức ảnh hưởng tùy loại nhựa, nguồn phế liệu và cách xử lý — không có con số chung. Nhựa tái sinh có nguồn và chất lượng được kiểm soát, được phối trộn lại cho đúng yêu cầu, vẫn được dùng cho một số chi tiết kỹ thuật, ví dụ một số chi tiết nhựa trong ô tô.
• Lô không đều ảnh hưởng gì. Khi độ chảy của nhựa thay đổi giữa các lô, điều kiện ép đã chỉnh cho lô trước có thể không còn phù hợp với lô sau. Đây là một trong những nguyên nhân khiến lỗi như thiếu nhựa, ba via, cong vênh xuất hiện lúc có lúc không — xem thêm bài Vì sao sản phẩm nhựa bị cong vênh, thiếu nhựa, ba via.

Sản phẩm tiếp xúc thực phẩm

Hàng tiếp xúc thực phẩm cần xét kỹ hơn, và điều này đúng với cả hai loại nhựa.

• Nguyên sinh không tự động phù hợp để đựng thực phẩm. Cần xét mã vật liệu, phụ gia và hạt màu đi kèm, hồ sơ cho thấy vật liệu phù hợp với tiếp xúc thực phẩm, và điều kiện sử dụng — đựng đồ khô hay đồ có dầu, có chua, có dùng nóng hay không.
• Nhựa tái sinh từ phế liệu không rõ nguồn thì khó biết trước đó nhựa đã từng chứa gì, và rửa, nấu lại không chắc loại bỏ hết. Loại này không nên dùng cho hàng tiếp xúc thực phẩm.
• Xác định thị trường và điều kiện sử dụng từ đầu. Với sản phẩm tiếp xúc thực phẩm, cần xác định thị trường tiêu thụ và điều kiện sử dụng ngay từ đầu để chuẩn bị hồ sơ, kiểm tra theo yêu cầu áp dụng.

Khi nào dùng loại nào

Không có quy tắc chung kiểu "nguyên sinh cho hàng tốt, tái sinh cho hàng rẻ". Cách chọn hợp lý là bắt đầu từ yêu cầu của sản phẩm, rồi chọn mã vật liệu đáp ứng được yêu cầu đó.

Nhựa nguyên sinh thường thuận lợi hơn khi:

• Sản phẩm tiếp xúc thực phẩm — kèm các điều kiện ở mục trên.
• Sản phẩm cần màu sáng, màu trong hoặc đều màu giữa các đợt giao hàng.
• Bên đặt hàng hoặc thị trường đầu ra yêu cầu hồ sơ vật liệu mà nguồn tái sinh đang có chưa đáp ứng được.

Nhựa tái sinh có thể phù hợp khi: sản phẩm không tiếp xúc thực phẩm, nguồn và chất lượng được kiểm soát, nhà cung cấp đưa được thông số, và yêu cầu về bề ngoài cho phép.

Với chi tiết cần lắp khít, cần kích thước ổn định hoặc phải chịu lực, dù dùng loại nào cũng nên làm mẫu thử với đúng lô nguyên liệu sẽ dùng và kiểm tra theo yêu cầu sản phẩm trước khi sản xuất hàng loạt.

Ngoài hai lựa chọn trên, một số sản phẩm dùng nhựa nguyên sinh trộn thêm một phần nhựa xay lại từ chính phế phẩm cùng loại. Mức trộn bao nhiêu cần thử và thống nhất riêng cho từng sản phẩm, vì nó ảnh hưởng tới độ bền và màu sắc.

Nguyên liệu tại xưởng Trung Hưng

Xưởng Trung Hưng sử dụng hạt nhựa nguyên sinh. Khi đặt hàng, khách nên thống nhất rõ loại nhựa, mã hạt và yêu cầu về việc sử dụng nhựa xay lại. Các yêu cầu này cần được ghi trong báo giá hoặc hợp đồng để làm căn cứ sản xuất và nghiệm thu.

Kho nguyên liệu tại xưởng — các bao hạt nhựa được xếp lưu trong khu vực dành riêng, chờ đưa vào sản xuất.

Muốn biết các mã hạt thông dụng và cách chọn mã theo sản phẩm, đọc bài Các mã hạt nhựa PP, HDPE, LLDPE thông dụng và cách chọn. So sánh tính chất các loại nhựa xem bài Nhựa PP, PE, ABS khác nhau như thế nào.

Bên đặt hàng nên hỏi gì

• Ghi rõ loại nguyên liệu trong báo giá và hợp đồng. Không chỉ ghi "nhựa PP" mà ghi rõ nguyên sinh hay tái sinh, có trộn nhựa xay lại không, và mã hạt nếu sản phẩm có yêu cầu kỹ thuật.
• Hỏi thông tin nguyên liệu. Nhà sản xuất hạt, mã hạt, số lô — đây là những thông tin giúp truy lại nguyên liệu khi cần.
• Phân biệt các loại giấy tờ. Chứng nhận xuất xứ (CO) cho biết hàng được sản xuất ở nước nào, không nói về chất lượng. Tài liệu kỹ thuật của mã hạt ghi các thông số tham khảo. Chứng từ chất lượng (CQ) cần được xem theo nội dung thực tế: đơn vị phát hành, mã vật liệu, lô hàng liên quan và các chỉ tiêu được xác nhận. Với hàng tiếp xúc thực phẩm, cần thêm hồ sơ cho thấy vật liệu phù hợp với công dụng đó. Không phải lô hạt nào cũng có đủ các loại giấy tờ này, nên hỏi trước loại nào cần cho sản phẩm của mình.
• Giữ mẫu duyệt. Mẫu được duyệt là cơ sở để đối chiếu màu sắc, trọng lượng, độ cứng của các lô giao sau.
• Đừng chỉ dựa vào mắt nhìn. Chấm đen, màu không đều, mùi lạ hay sản phẩm giòn bất thường có thể là dấu hiệu nguyên liệu không đúng, nhưng chỉ là dấu hiệu gợi ý. Muốn biết chắc thì cần đối chiếu hồ sơ nguyên liệu, hoặc gửi kiểm nghiệm khi cần.

Cần gửi bản vẽ hoặc mẫu cho xưởng xem trước thì bài Gửi bản vẽ thế nào để báo giá ép nhựa nhanh liệt kê đủ những gì cần gửi — trong đó có công dụng của sản phẩm, thông tin giúp chọn đúng loại nhựa.